YEM BİTKİLERİ

YONCA

Çiftlik hayvanlarının kaba yem gereksinimlerinin karşılanmasında yonca, en önemli yem kaynaklarının başında gelir. Yoncadan kuru ot, yeşil ot, silo yemi, pelet yem, örtücü bitki ve yeşil gübre veya toprak ıslah edici bitki olarak faydalanılır. Yonca tarımı tek başına olduğu gibi öteki türlerle karışım halinde de yapılır.

TOPRAK HAZIRLIĞI
Yonca bitkisi toprak yönünden fazla seçici olmamakla birlikte, derin, verimli, sulanabilir, iyi drenajlı ve nötr topraklarda iyi gelişir. Yonca tohumunun küçük olması nedeniyle ekilecek tarlanın çok iyi hazırlanması gerekir. Yonca ziraati yapılacak tarla sonbaharda derince işlenir. İlkbaharda ise toprağın durumuna göre kaz ayağı, diskaro ve sürgü çekilir. Ekim yatağı yabancı otlardan temizlenmiş, birkaç kez diskaro veya tırmık çekilmek suretiyle derince sürülerek ufalanmış ve düzeltilmiş olmalıdır. Toprağın tohum ekim derinliğinde nem bulunmalıdır.

EKİM
Yonca için ekim zamanının belirlenmesinde toprak sıcaklığı ve nem durumu ile toprak tavı önemlidir. Sonbahar ekimlerinde, sonbahar yağışı ile sonbahar donları; ilkbahar ekimlerinde ise bahar yağışı ve kurak dönemin gözönünde bulundurulması gerekir. Bundan dolayı kıyı bölgelerinde sonbaharda, orta ve Doğu Anadolu Bölgelerinde ise ilkbaharda yonca ekimi yapılır.
Yonca serpme ekim yada sıraya ekim şeklinde ekilir. İdeal olanı sıraya ekimdir.
Yonca tarımında kullanılacak tohumluk miktarı, ekim yöntemi, tohumluğun sâfiyeti ve çimlenme yeteneğine göre değişir.
Sıraya ekimde 2 kg tohumluk kullanılması yeterlidir. Sıra aralığı üretim amacına uygun olarak değişir. Ot üretimi amacıyla 18-20 cm, tohum üretimi için ise 35-70 cm aralıkla ekim yapılır.
Bazı yörelerde serpme ekim yapılır ve dekara 4-5 kg tohum atılır.
Yonca tohumu, amaca uygun bir biçimde hazırlanmış olan tohum yatağına 1-2 cm derinliğe ekilir. Üzeri düzgün olarak kapatılır ve bastırılır. Ekim derinliğinin hafif topraklarda biraz daha derin, ağır topraklarda ise daha az olması gerekir.

SULAMA
Yonca 1kg kuru madde oluşturmak için 800 kg su tüketir. Bitkinin üst yapraklarının koyu mavimsi-yeşil bir şekilde renk alması veya hafifçe solmaya başlaması  sulama zamanının ayarlanmasında kullanılan bir yöntemdir. Her sulamada dekara 80-90 metreküp su verilmesi yeterlidir. Yoncanın ilk sulaması biçilir biçilmez, ikinci sulaması da biçimden bir hafta önce yapılır.

GÜBRELEME
Yonca topraktan fazla miktarda besin maddesi kaldırır. Fosfor, potasyum ve kalsiyum yönünden zengin topraklarda bol ürün verir. Bu nedenle yüksek verim alabilmek için toprağın bitki besin maddelerince zengin olması gerekir. Yoncaya ekim ile beraber dekara 2-5 kg azot ve 10-15 kg/da fosfor uygulaması yeterlidir.

HASTALIK, ZARARLI VE YABANCI OT MÜCADELESİ
Bakım işleri uygun tarla hazırlığı, temiz ve küskütsüz tohum ekme ile başlar. Yoncada ilk yıl gerektikçe çapa, diğer yıllarda ise yabancı ot mücadelesi yapılır. Tarlada virüslü bitkiler sökülerek uzaklaştırılmalı ve sökümde kullanılan aletler temizlenmelidir. Yonca biti ve hortumlu böceği ile ilaçlı mücadele yapılmalıdır. Yoncanın en büyük düşmanı küsküt ise tohum bağlamadan önce dipten biçilmeli veya az ise elle
toplanarak yakılmalıdır.

HASAT
Yoncada biçim, toplama ve depolama işlemlerine çok dikkat edilmesi gerekir. Ot için yoncanın en uygun biçim zamanı tarlada 1/10 çiçeklenme görüldüğü zamandır. Yonca bir yıl içerisinde çok sayıda biçim verir. Ekildiği yıl biçim sayısı azdır. Orta Anadolu’da 2-3, kıyı bölgelerimizde 3-4 biçim alınabilir. Yoncada asıl verim ikinci yıldan sonra başlar. Doğu Anadolu’da 2-4, Orta Anadolu’da 4-5, Ege Bölgesinde 5-7, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde 7-10 biçim alınabilir.

SILAJLIK MISIR
Silajlık mısır, bol su kapsamı ve tatlı lezzeti nedeniyle özellikle sığırlar tarafından istekle yenir. Besi hayvanlarına kilo aldırırken süt hayvanlarının süt miktarını ve kalitesini yükseltir. Silajlık mısırın yem değeri biçim zamanına göre değişir. Yem üretimi amacıyla tarımı yapılan mısırlar “atdişi ve sert mısır” çeşitleridir.

TOPRAK HAZIRLIĞI
Mısır tarımına en uygun toprak besin maddelerince zengin, drenajlı, derin ve tınlı, tınlı killi topraklardır. Ana ürün olarak mısır ekilecek tarla sonbaharda derince sürüldükten sonra ilkbaharda diskaro veya tırmık çekilerek iyice ufalanmalıdır.
İkinci ürün olarak ekim yapılacak alanlarda toprak nemli ise doğrudan yoksa sulandıktan sonra pullukla sürülmelidir. Daha sonra diskaro veya tırmık ile ekim yatağı hazırlanır.

EKİM
Uygun şekilde hazırlanmış tohum yatağına bölgelere göre değişmek üzere nisan-mayıs aylarında ve sıraya mibzerle ekim yapılır. Silaj ve yeşil yem üretiminde 75-100 cm sıra aralığında 5-10 kg tohum 3-10 cm ekim derinliğinde ekilir.

SULAMA
Düzenli ve yeterli yağış alan bölgelerde sulanmadan diğer yerlerde ise büyüme döneminde 2-5 arasında sulama yapılması yüksek verim elde edilmesi açısından gereklidir.

GÜBRELEME
Mısır bitkisi verimli toprak istediği için, toprak iyi ve dengeli bir şekilde gübrelenmelidir. Silajlık mısıra 15-20 kg/da Azot (N) ve Süper Fosfat (P2O5) gübre vermek yeterlidir. Azotlu gübrenin yarısı ekimle diğer yarısı ise bitkiler 40-50 cm boylandığında verilmelidir.

HASTALIK, ZARARLI VE YABANCI OT MÜCADELESİ
Hastalık, zararlı ve yabancı ot mücadelesi, kültürel ve ilaçlı mücadele şeklinde yapılmalıdır. Boğaz doldurma, çapalama gibi bakım işleri ihtiyaç oldukça yapılır. Hastalıklarla mücadelede çoğunlukla kültürel önlemlere ağırlık verilir. Hastalıksız tohum kullanılması, tarladaki bitki artıklarının temizlenmesi ve uygun ekim nöbeti bu önlemler arasında sayılabilir. Sorgum zararlıları ile ilaçlı mücadele yapıldığı takdirde ilaç uygulaması hasattan belirli bir süre önce kesilir.

HASAT
Silajlık mısır süt olum dönemi sonunda hasat edilmelidir. Bu dönemde bitkinin yaprakları henüz yeşil olduğundan kaliteli bir silaj materyali elde edilir. Hasat geciktiği zaman silaj değeri düşer. Silajlık mısır hasadında saplar koçanları ile birlikte dipten biçilir ve kısa parçalar olarak doğranır.

SORGUM
 Sorgum tek yıllık, elverişli şartlarda 3m boylanabilen, yaz döneminde yeşil yem elde etmek amacıyla yetiştirilebilecek, çok yönlü yararlanma olanağı olan bir yem bitkisidir. Sorgum çeşitleri hayvanlar için lezetli, sulu, yeşil bir ot üretir. Son yıllarda büyükbaş hayvan yetiştiriciliğinde ve kuzu besiciliğinde kullanılmaktadır.

TOPRAK HAZIRLIĞI
 Sorgum bitkisi her türlü toprakta yetişir. Ancak orta derecede iyi drenajlı, killi-tınlı topraklarda bol ürün verir. Sorgum bitkisinin tohumlarının oldukça küçük ve cimlenmeden sonraki 4 hafta içinde gelişmesi yavaş olduğundun ekim yatağı yabancı otlardan temizlenmelidir.

EKİM
Kurağa ve sıcağa çok dayanıklıdır. Ekim yatağının özenle hazırlanması gerekir. Ekim zamanı mısır ekiminden 1-2 hafta sonradır. Serpme ekimde 5-6 kg/da, sıraya ekimde ise sıra aralığı genişliğine göre 1-6 (ort.2-3) kg/da tohumluk kullanılır. Sıra aralığı kuvvetli topraklarda ot üretimi için 15-20 cm, tohum üretiminde 70-80 cm kıraç koşullarda ise ot üretimi için 75-80 cm, tohum üretimi için 100-120 cm olmalıdır. Sorgum tohumu 2-3 cm derinliğe ekilir ve ekimden sonra toprak bastırılır.

SULAMA
Sulama verimi büyük ölçüde artırır. Sulama sayısı ve verilecek su miktarı bölgeye ve toprak yapısına göre birkaç kez arasında değişir. Sorgumun su tüketimi salkımlanma ve çiçeklenme devresinde artar.

GÜBRELEME
Sorgum topraktan fazla miktarda besin maddesi çeker. Özellikle azot ihtiyacı çok fazladır. Fosforca fakir topraklarda dekarda 5-10 kg/da P2O5 verilmelidir. Sulanabilen yerlerde ekimle birlikte ve bitkiler 30-40 cm boylandıklarında 5-6 kg/da Azot (N) uygulanır. Ayrıca her biçimden sonra 4kg/da N verilir.

FİĞ
Fiğin, Adi fiğ, tüylü fiğ, macar fiği olmak üzere üç türü vardır. Adi fiğ, yurdumuzda en çok yetiştirilen yem bitkilerinden birisidir. Genel olarak kıyı bölgelerimizde yeşil ve kuru ot için, iç bölgelerimizde ise dane için yetiştirilir. Otu çok lezzetli ve besleyici olduğu için her hayvanın beslemesinde rahatlıkla kullanılır. Özellikle süt hayvanları için uygun bir yemdir.
Adi fiğ hemen her toprakta yetişebilir. Ancak derin, kalkerli, killi ve verimli topraklarda yüksek verim alınır. Kumlu, hafif topraklarda çok iyi gübreleme ile tatmin edici bir verim alınabilir.
Fiğ ekilecek tarla derince sürüldükten sonra, birkaç kez diskaro veya tırmık geçilerek sürülür. Kıyı bölgelerde ana ürün kaldırıldıktan sonra tarlanın durumuna göre toprak işlemesi yapılır. Çok otlu ve sert topraklarda derin sürümden sonra toprak yüzeyi çeşitli aletlerle ufalanır. Hafif bünyeli ve temiz tarlalarda ise fazla bir toprak işlemesi yapılmadan ekime başlanabilir.
Fiğin ot için en uygun biçim zamanı, toprağa yakın birkaç baklanın tam şeklini aldığı ve tohumların dolduğu dönemdir. Bu dönemde hem ot kalitesi hem de ot verimi yüksektir. Fiğin tahıllarla karışık ekiminde durum farklıdır. Fiğin çiçeklenme, tahılın başlık çıkartma dönemi ot üretimi için uygun zamandır. Silo yemi üretimi için ise tahılların süt olum, fiğin bakla doldurma döneminde biçim yapılmalıdır. Kurak bölgelerde fiğden dekarda  da 750-1000 kg yeşil ot veya 200-250 kg kuru ot elde edilir. Tahıllarla karışık ekimde kuru ot verimi dekara 400-450/kg’a çıkabilir.

KORUNGA 

Korunga, baklagillerden ve çok yıllık bir yem bitkisidir. Bitkinin kalınlaşmış bir ana kökü ve çok sayıda yan kökü bulunur. Bitki taç kısmından çok sayıda sap verir. Saplar 100-120 cm boylarındadır. Sap kesiti yuvarlaktır. Taban kısmında içi boştur. Yukarı kısımlarda ise içi dolu olup üzeri tüylüdür.
Yapraklar karşılıklı bileşiktir. Bir yaprak ekseninde karşılıklı olarak 7-15 çift yaprakçık vardır. Uzun yumurta şeklinde olan yaprakçılar, ince tüylerle kaplıdır. Yaprak ekseni daima yaprakçıkta biter.
Çiçekleri yaprak koltuklarından çıkap sap üzerindedir. Pembe renkli ve salkım şeklindedir. Her salkımda 5-80 çiçek bulunur.
Meyveler 5-8 mm boyunda, yarım daire şeklindedir. Tek tohumlu yassı bir bakladır. Meyve kabuğunun üzeri damarlı ve dişlidir, Tohumlar, böbrek şeklinde kirli sarı veya kahve renklidir. Bin dane ağırlığı 13-17 gr. arasında değişir.  Olgunlaşma sonunda meyve kabuğu açılmaz, meyve halinde ekilir.
Korunga her iklimde yetişebilir. Fide dönemi dışında kuraklığa özellikle soğuğa dayanıklıdır. Korunga, geçirgen, kireçli, tınlı-kumlu toprakları sever. Yonca tarımına uygun olmayan kıraç, zayıf ve çakıllı topraklarda da korunga yetişir.
Her türlü iklim ve toprak şartlarında ekim nöbetine sokularak zayıf ve kıraç alanları ıslah eder. Ekildiği sırada tohumlarına bakteri kültürü bulaştırılırsa, nodozite bakterileri sayesinde toprağa azot kazandırılır. Kurak bölgelerde ekim nöbetine dahil edilerek nadas bölgelerinin daraltılmasına yardımcı olur.
Aynı zamanda kıraç ve erozyona açık yerlerde suni meraların kurulmasında karışıma giren önemli bir bitkidir. Aynı zamanda korunga iyi bir arı merasıdır. Korunga tarımı yapılan yerlerde yerel arıcılık artırılabilir.
Korunga, hayvanlara yeşil veya kuru olarak yedirilebilir. Yeşil yedirildiğinde şişkinlik yapmayan ve protein içeren değerli bir kaba yemdir.
Biçimden sonra gelişmesi yavaştır. Kuru şartlar altında yıllık yağışı 300-400 mm olan yerlerde yılda bir biçim yapılır. İyi tesis edilmiş korungalıklarda gübreleme ve bakım yapılırsa kuru ot verimi 200-600 kg/da’dır. Tesis yılı dahil ekonomik olarak 3-5 yıl kuru ot üretimi yapılır.

TOPRAK HAZIRLIĞI
Tarladaki ön bitki kaldırıldıktan sonra ilkbahar yada güz aylarında toprak tava gelince sürülür. Uygun bir tohum yatağı hazırlayabilmek için ekimden önce; kazayağı+tapan, kazayağı+döner çapa, tırmık+kazayağı+döner çapa gibi aletlerle toprak 8-10 cm derinliğinde ikilenir. Gerekirse üçlenir. Tohum yatağı hazırlanırken diskli aletlerden kaçınmak gerekir.

EKİM
Ekim tohum ve gübre ayarı tekniğine uygun olarak yapılır. Çimlenme gücü yüksek korunga tohumu kullanıldığında 6-10 kg/da korunga tohumu atılır. Yöreye göre tavsiye edilen 14-15 kg/da DAP gübresi ekimle birlikte torağa verilir. İstenirse tohuma bakteri kültürü bulaştırılarak ekilir. Bakteri kültürü ile bulaştırılması için tohumlar gölge bir yerde temiz bir naylon üzerine serilir. 100 kg tohuma 1 kg yüzde 10’luk şekerli su serpilir. Düzgünce karışırılarak iyice nemlendirilir. Nemlendirilen tohumların üzerine 100 kg tohuma 1 kg bakteri kültürü ilave edilerek karıştırılarak ve bakteriler bütün tohumlara bulaştırılır.
Hazırlanan tohumlar 15-20 dakika gölge bir yerde kurutulur. Torbalandıktan sonra ekileceği tarlaya gönderilir. Aşılanmış tohumlar güneş ışınlarına maruz kalmamalıdır. En geç 24 saat içinde ekimin tamamlanması gerekir.
Korunga ekimi sıra aralığı 15-20 cm, ekim derinliği 2-5 cm olacak şekilde yapılır. Merdane ve silindir gibi aletlerle bastırılarak tohum yatağı sıkıştırılır. Korunga tohumları toprak sıcaklığı ve tavı uygun olduğunda 4-10 gün içinde çimlenerek, fideler toprak üstüne çıkmaya başlar. İlk yıl fide gelişimi yavaştır. Bu dönemde korunga tarlası çok iyi korunmalı hayvan sokulmamalıdır. Aynı dönemde, uygun olmayan iklim şartlarında korunga yeterince gelişmeyebilir ve tarlada yabancı ot problemi ortaya çıkabilir. Bu durumda çayır biçme aletleri ile temizlik biçimi yapılmalıdır.
Ertesi yıl, bahar aylarında bitkiye, amonyum nitrat, üre gibi üst gübreler verilir. Gübreleme korungaya 5 kg/da civarında azot verecek şekilde olmalıdır. Bitki, uygun sıcıklık ve yağış ile birlikte dallanır, boylanır ve çiçeklenmeye başlar.
Korunga ot için ekilmişse ilk çiçeklenmeye başladığı andan itibaren hasat edilir. Ot için biçimde zıpkalı aktif çayır biçme veya tamburlu makineler kullanılır. Ancak tamburlu makineler çarpma düzeni ile hasat yapar. Bu çarpma sırasında budama şeklinde değil de, koparma şeklinde biçim yapılır. Bu durum bitkiyi olumsuz etkilediğinden korungalığın çabuk seyrelmesine neden olur.
Aktif çayır biçme makineleri budama şeklinde kestiğinden bitkiye verdiği olumsuz etki minimum düzeye iner.
Biçilen korungalar güneşlenmeye ve soldurulmaya bırakılır. Yeterince kuruyan korungalar tamburlu makineler ile biçimde tırmıklanarak namlu yapılır.
Tırmıklama işlemi serin ve günün erken saatlerinde yapıldığında yaprak ve çiçeklerin dökülmesi engellenir. Uygun balya makineleri ile akşam saatlerinde balyalama işlemi yapılır.
Balyalanan korunga otları hayvana yedirilmek üzere düzgünce istiflenir.
Korunga tohum için biçilecekse büyük çoğunluğunun olgunlaşması beklenir. Tohumlar farklı zamanlarda olgunlaştığından tohum dökmeye başladığı an belirlenerek biçerdöverlerle hemen biçilmeye başlanır. Biçilen tohumlar harman yerlerinde ince tabakalar halinde serilerek istiflenir. Güneşte sürekli karıştırılarak kuruması sağlanır. Bu arada tohumu alınmış korunga sapı balyalanarak istiflenir. Kurutulan korunga tohumları sellektörleme işlemi yapılarak temizlenir. Çimlenme analizleri yapılarak ekime hazır hale getirilir. Dekara 400-100 kg civarında korunga tohumu alınabilir.